- ceremonies verbonden met specifieke maatschappelijke groepen

- de studentendoop

- intrede in een loge

- begraving of crematie

- de eed van hipokrates

- diplomauitreiking

- akademische opening

Ceremonies die volledig verdwenen zijn uit onze westerse kultuur zijn bvb.:

- winter- en zomerzonnewende (solstice)

- de meiboom

- het overschrijden van de evenaar

- de verloving

- de naamgeving

- de aanvaarding (of afwijzing) van een kind na de geboorte

In funktie van de meeste van die ceremonies werd in het verleden een bijzondere muziek geschapen.

We kunnen makkelijk konstateren dat zowat alle ceremonies in onze maatschappij hun diepere inhoud hebben verloren en dat ze werden gereduceerd tot een louter materiele aangelegenheid van vermogensoverdracht: kadootjes geven of krijgen , eten en drinken. De bestaande ceremonies werden hierdoor nagenoeg volledig gebanaliseerd en uitgehold. Men zou zich echter kunnen voorstellen nieuwe ceremonies te bedenken, rond overgangen in het leven van de mens die misschien wel inhoudelijk zouden kunnen funktioneren. Enkele voorbeelden :

- de echtscheiding

- het ontslag

- de intrede in een bejaardentehuis

- de geboorte (het baren zelf)

- de dokter komt (genezingsceremonie)

- de eerste schooldag

- de suksesvolle beindiging van een dieet

- de luchtdoop

- het omhakken van een grote boom/ het planten ervan

- de abortus/ afscheid van de vrucht

- de eerste menstruatie/zaadlozing ( sexuele initiatie ceremonie)

- het verkeersongeval (EHBO-ceremonie)

- verwerving van een nieuw huisdier

- de adoptie

- de verhuizing

- het konkubinaat

- het eerste shot (drugs)/ eerste trip

- de deliberatie

- de opheffing van de monarchie

- de ontdoping (uittrede uit een kerk)

- de nieuwe auto

Om tot een ceremonie te kunnen komen rond een dergelijke overgang, dienen we in de eerste plaats een plechtigheid te omschrijven in haar verloop en omstandigheden. Zonder vaste regels kan er immers geen sprake zijn van een ceremonie. Aangezien we hier aansturen op 'nieuwe' ceremonies kunnen we geen beroep doen op een door iedereen gekend verloop en regelsysteem. Aangezien echter de ceremonie een kollektief en sociaal gebeuren dient te zijn, ligt het nogal voor de hand gebruik te maken van een ceremoniemeester : iemand die in staat voor de naleving van de regels en het verloop van de ceremonie zoals voorgeschreven.

Laten we ons even voorstellen, dat we muziek zouden willen maken die zou moeten kunnen funktioneren bij dergelijke nieuw bedachte ceremonies. Aan welke eisen zou een dergelijke muziek dan dienen te voldoen?

- Analyse van de ceremoniele situatie:

- tijdsduur

- aantal betrokkenen

- mogelijkheid tot live-geproduceerde muziek

- gebruik van technologische media

- plaatsing en rol van de muziek binnen de ceremonie

- vreugde, rouwproces, psychologische verwerking, sociale ondersteuning, hoop, aggressie, mysterie, angst, verlossing, roes (euforie), verlies, overwinning

- instrumenten

- apparatuur

- aantal uitvoerders

- uit te voeren door de betrokkenen

-bepaling en afbakening van een syntax waarmee het expressief domein kan worden beschreven.

De lesopdracht bestaat erin een ceremonie te bedenken, haar inhoud en vorm te geven en in funktie van dat alles, een passende muziek te komponeren.

Programmatekst bij de koncertproduktie:

artikel gepubliceerd in Logos-blad 06-1992

Een ceremonie is een in bepaalde omstandigheden voorgeschreven en volgens vaste regels geordende plechtigheid. Die omstandigheden hebben altijd te maken met een of andere vorm van diskontinue overgang: de toestand voor de ceremonie is niet dezelfde als die erna. Het gaat bovendien steeds over toestandsveranderingen met een min of meer duurzaam karakter die bovendien een strikt sociaal en kollektief karakter dragen: de toestandsverandering moet worden erkend door de gemeenschap waarbinnen de ceremonie plaatsgrijpt.

Het begrip ritueel is nauw verbonden met dat van de ceremonie, maar valt er geenszins mee samen. Men zou kunnen stellen dat elke ceremonie een reeks rituele handelingen omvat, zodat het rituele in het ceremoniele besloten ligt, maar dat ook heel wat rituele handelingen niet tot een ceremonie behoren. Het begrip ritueel is dus enerzijds ruimer (het komt vaker voor) , en anderzijds ook beperkter (het slaat op de diverse handelingen) dan het begrip ceremonie. Een ritueel hoeft ook niet perse sociaal en kollektief te zijn: het dagelijks nuchter nuttigen van de eigen urine bij de Indische sikhs, het bidden van een gelovige, de biecht van een katoliek, het schenken van een ring, zijn geen ceremonies maar wel rituelen.

Doorheen alle kulturen hebben mensen steeds ceremonies bedacht om keerpunten in het bestaan of in de omgeving te omkleden. In onze multikulturele samenleving kennen we nog steeds heel wat traditionele ceremonies zoals de joodse besnijdenis, de bedevaart naar Mekka, het katolieke doopsel, vormsel, priesterwijding en heilig oliesel, het ateistische lentefeest, de burgerlijke ceremonies rond huwelijk, pensionering en begrafenis of krematie, verjaardagen, intrede in een loge, akademische openingen...

Voor vele van deze ceremonies bestaat of bestond een in hoge mate gestandaardiseerd muzikaal repertoire, waarvan maar node kan worden afgeweken. Maar, behalve voor de ceremonies die in verband staan met de dood, is noch van de rituelen, noch van de muziek veel overeind gebleven. Wellicht heeft in de doodsceremonie de muziek het langst kunnen overleven, omdat er hier geen algemeen aanvaardbare mogelijkheden tot materialisering van de ceremonie aanwezig waren. Je kan doden nu eenmaal niet met geschenken overladen.

We kunnen inderdaad makkelijk konstateren dat zowat alle ceremonies in onze maatschappij hun diepere inhoud hebben verloren en dat ze werden gereduceerd tot een louter materiele aangelegenheid van vermogensoverdracht: kadootjes geven of krijgen , eten en drinken. De bestaande ceremonies werden hierdoor nagenoeg volledig gebanaliseerd en uitgehold. Men zou zich echter kunnen voorstellen nieuwe ceremonies te bedenken, rond overgangen in het leven van de mens die misschien wel inhoudelijk zouden kunnen funktioneren. Een ceremonie, als sociaal en kollektieve gebeurtenis, bepaalt immers in belangrijke mate de samenhang van een kultuur.

Zo zouden er best ceremonies kunnen bedacht en uitgewerkt worden voor gebeurtenissen zoals: de echtscheiding, ontslag, de intrede in een bejaardentehuis, de geboorte (het baren zelf), de abortus/ afscheid van de vrucht, de verwerving van een nieuw huisdier, de adoptie, de verhuizing, de opheffing van de monarchie, de ontdoping (uittrede uit een kerk), de nieuwe auto enzomeer...

Om tot een ceremonie te kunnen komen rond een dergelijke overgang, dienen we in de eerste plaats een plechtigheid te omschrijven in haar verloop en omstandigheden. Zonder vaste regels kan er immers geen sprake zijn van een ceremonie. Aangezien we hier aansturen op 'nieuwe' ceremonies kunnen we geen beroep doen op een door iedereen gekend verloop en regelsysteem. Aangezien echter de ceremonie een kollektief en sociaal gebeuren dient te zijn, ligt het nogal voor de hand gebruik te maken van een ceremoniemeester: iemand die in staat voor de naleving van de regels en het verloop van de ceremonie zoals voorgeschreven.

Laten we ons even voorstellen, dat we muziek zouden willen maken die zou moeten kunnen funktioneren bij dergelijke nieuw bedachte ceremonies. Aan welke eisen zou een dergelijke muziek dan dienen te voldoen?

- Analyse van de ceremoniele situatie:

- tijdsduur

- aantal betrokkenen

- mogelijkheid tot live-geproduceerde muziek

- gebruik van technologische media

- plaatsing en rol van de muziek binnen de ceremonie

- Analyse van het expressief domein:

- vreugde, rouwproces, psychologische verwerking, sociale ondersteuning, hoop, aggressie, mysterie, angst, verlossing, roes (euforie), verlies, overwinning

- bepaling en afbakening van de middelen

- instrumenten

- apparatuur

- aantal uitvoerders

- uit te voeren door de betrokkenen

- bepaling en afbakening van een syntax waarmee het expressief domein kan worden beschreven.

In het jaar 1992 werd in de klas voor experimentele kompositie van het Gentse Konservatorium gewerkt rond de opdracht zinnige ceremonies te bedenken, hen inhoud en vorm te geven en in funktie van dat alles, last but not least voor een kompositieklas natuurlijk, een passende muziek te komponeren. Het voorlopige resultaat van dit alles, kunt U komen beluisteren op 1 juli in de Logos Tetraeder.

De door de studenten uitgewerkte ceremonies hebben betrekking op de volgende gebeurtenissen:

- de luchtdoop (Marc MAES)

- het vellen van een grote boom

a. versie voor natuurminaars

b. versie voor betonbaronnen (Hans ROELS)

- het ongehuwd samenwonen (Anja VAN DROOGENBROECK)

- de hersentransplantatie (Johan VERCRUYSSE)

- de deliberatie (Gunther DE BACKER)

- de echtscheiding (Bruno DE BUSSCHERE)

Filedate: 920608