[1992] 

Polymetronoom

Dat de elektronische studio bij Stichting Logos in de eerste plaats is gespecialiseerd in de bouw en ontwikkeling van allerlei apparatuur voor vooral live-elektronische en elektroakoestische muziek, waarbij vooral onderzoek naar 'human-interfaces' centraal staat, weet wellicht iedereen die min of meer vertrouwd is met de 'backstage' van onze publieke werking.

Om tegemoet te komen aan de uitvoeringsproblemen van genoteerde muziek waarin gebruik wordt gemaakt van polyritmiek, ontwikkelden we in de studio nu een komputergestuurde metronoom die zoveel verschillende maten en tempi tegelijkertijd kan slaan als men maar wenst. In de bazisuitvoering bestaat de polymetronoom uit een driverprint met acht individuele metronoomprintjes. Elke metronoom heeft naast een optische aanduiding van het tempo, bovendien nog een heuse klassieke mechanisch zwaaiende arm, zodat het ingestelde tempo door de uitvoerders ook vanuit een ooghoek kan worden waargenomen en gevolgd. De metronooms kunnen op losse mikrofoonstatieven of iets dergelijks geplaatst worden zodat ze voor de betrokken musici goed zichtbaar zijn. Het tikken hebben we achterwege gelaten, omdat dit bij live-uitvoeringen alleen maar storend zou zijn. Sedert Jean Baptiste Luly tikken zelfs dirigenten niet meer hardop.

De software -aangezien het hier een komputergestuurde metronoom betreft zijn we zonder software nog helemaal nergens- laat toe elke metronoom een volstrekt eigen en onafhankelijk tempo te doen slaan, maar kan ook ingewikkelde periodieke metrische patronen -bvb. 11 tegen 17- perfekt slaan. Een verdere mogelijkheid bestaat erin, de 8 tempi tijdens het verloop van het stuk zowel te versnellen als te vertragen. Iets dergelijks zou zonder technische middelen uitsluitend realizeerbaar zijn indien het ensemble zou kunnen beschikken over 8 uitstekende menselijke dirigenten...

Voor de uitvoering van mijn eigen stukken zoals 'Shifts', 'Spring'94' en 'Fall'95' heb je voldoende aan 8 metronooms, terwijl voor Steve Reich's 'Piano Phase' 2 metronooms volstaan. Ook voor sommige muziek van Charles Ives is het ontwerp goed bruikbaar...

Uitbreidingen naar meer dan 8 metronomen zijn eenvoudig te realizeren. Wel moet je over een snelle komputer beschikken om ook bij gebruik van 256 metronooms (dit is het welhaast absurde maksimum...) een en ander nog zuiver in de pas te laten lopen.

Komponisten -of uitvoerders- die belangstelling hebben voor de perspektieven die door dit ontwerp worden geboden, mogen gerust met ons kontakt opnemen. Wij kunnen desgewenst ook -op bestelling- polymetronomen voor hen bouwen. Per set van 8 metronooms, inkluzief voeding en driverprint, maar uiteraard zonder komputer, moet je rekenen op zo'n 600€. Het ontwerp is gemaakt voor gebruik in kombinatie met 80386-PC's. Gezien het beoogde gebruik op scene, zijn laptop-komputers hier bij uitstek aangewezen. Uiteraard kunnen ook de modernste komputers worden gebruikt.

P.S.: Wist U dat het gebruik van gelijktijdige in irrationale verhoudingen tot elkaar staande tempi aan de bazis lagen van logos zelf? In 1969 ontwierpen we voor de uitvoering van de kompositie 'Logos 3:5' een erg primitief soort 5-kanaals metronoom, die echter slechts een optische aanduiding van het tempo mogelijk maakte. Het is aan deze kontroversiele kompositie dat Logos uiteindelijk zijn naam heeft overgehouden.

Godfried-Willem Raes

 First published in Logos Blad, 1992